Pen Llŷn a'r Sarnau logo

Cefndir i ACAau ym Mhrydain 

Mae dros 600 o ACAau wedi’u dynodi yn y DU gyda thros 60 o’r rhain yn yr amgylchedd morol. Mae safleoedd morol yn dueddol o fod yn fwy o gymharu â’r ACAau ar y tir. Yng Nghymru, mae rhan helaeth o’r arfordir bellach yn cael ei diogelu gan y dynodiad hwn.

Mae ACAau yn cael eu dewis oherwydd eu bod yn cynnwys enghreifftiau da o wahanol gynefinoedd a rhywogaethau. Mae’r Gyfarwyddeb Cynefinoedd yn rhestru’r cynefinoedd a rhywogaethau sy’n berthnasol ar gyfer dewis ACAau. Mae’r broses o ddewis a dynodi wedi cymryd amser maith, ac mae ACAau yn cael eu dewis o hyd ac yn llenwi’r bylchau mewn cyfresi o safleoedd. Unwaith y mae safle wedi’i ddewis, mae’r wlad berthnasol yn cyflwyno’r safle i’r Comisiwn Ewropeaidd. Os bydd y safle’n cael ei dderbyn ar y rhestr gychwynnol, bydd y safle’n cael ei adnabod fel ymgeisydd ACA (yACA). Unwaith y bydd yn cael ei gadarnhau gan Ewrop, gall yr aelod-wlad ddynodi’r safle fel ACA llawn.

Pan oedd y safleoedd morol yn cael eu dewis fel yACAau i ddechrau yng nghanol nawdegau’r ugeinfed ganrif, nid oedd gan y DU fawr o brofiad o reoli safleoedd cadwraeth morol. Oherwydd y diffyg gwybodaeth a dealltwriaeth hyn, sefydlwyd prosiect ar draws y DU, o’r enw prosiect ACAau morol y DU  gydag arian o gronfa LIFE Ewrop. Nod y prosiect hwn oedd ariannu dwsin o  yACAau morol ledled y DU i ddatblygu dull o reoli’r safleoedd. Byddai’r safleoedd yn cael eu defnyddio fel peilot er mwyn i ACAau eraill ddysgu o’u profiad. Cafodd ACA Pen Llŷn a’r Sarnau ei dewis yn un o’r safleoedd hyn.

Ym 1997 cyflwynodd llywodraeth y DU restr o yACAau i Ewrop. Ymatebodd y Comisiwn Ewropeaidd trwy ofyn i lywodraeth y DU am welliannau i’r rhestr safleoedd a gyflwynwyd. Galwyd y broses hon yn broses safoni. Gofynnwyd i’r llywodraeth addasu’r safleoedd i gynnwys cynefinoedd a rhywogaethau ychwanegol o’r Gyfarwyddeb Cynefinoedd, newid ffiniau’r safle i gynnwys y cynefinoedd a rhywogaethau yn well ac adnabod safleoedd newydd. Addaswyd ffin Pen Llŷn a’r Sarnau fel rhan o’r broses hon, ac ychwanegwyd cynefinoedd a rhywogaethau ychwanegol at y ddau gynefin (riffiau ac aberoedd) yr oedd y safle wedi cael ei ddewis ar eu cyfer yn wreiddiol.

Ym mis Rhagfyr 2004, cafodd y rhan fwyaf o’r safleoedd a gyflwynwyd i Ewrop eu derbyn fel ACAau llawn yn dilyn y broses safoni. Erbyn hyn mae Pen Llŷn a’r Sarnau yn ACA llawn.

Gwastadeddau tywodlyd Aderyn drycin


© Pen Llŷn a'r Sarnau