Pen Llŷn a'r Sarnau logo

Fwy ar fywyd gwyllt

Mae ACA Pen Llŷn a’r Sarnau yn cefnogi amrywiaeth a chyfoeth o fywyd gwyllt. Yn ogystal â’r naw cynefin a’r tair rhywogaeth y cafodd yr ACA ei dynodi i’w diogelu,  mae hefyd yn gartref i filoedd o rywogaethau eraill, sy’n amrywio o adar y môr i heulforgwn. Isod ceir rhywfaint o enghreifftiau o’r pethau diddorol sydd i’w darganfod yn ACA Pen Llŷn a’r Sarnau!

Y crwban môr mwya’n y byd – ymwelwyr trofannol

Mae gan Ben Llŷn a’r Sarnau gryn hanes gydag anifeiliaid unigryw, ac un o’r rhain yw’r crwban môr cefn-lledr. Daeth y crwban môr cefn-lledr mwyaf erioed i gael ei gofnodi i’r lan yn Harlech, gogledd Cymru ym 1988. Roedd yn mesur bron i 3m ac yn pwyso 916kg. Efallai nad yw crwbanod môr yn rhan amlwg o fywyd gwyllt Cymru, ond yn wir, mae Pen Llŷn a’r Sarnau yn ardal bwysig iawn i’r rhywogaeth benodol hon. Yn ystod misoedd yr haf, mae sglefrod môr y gasgen (Rhizostoma pulmo) yn ymgasglu ym Mae Tremadog, gan ddenu crwbanod môr cefn-lledr sydd wedi teithio’n bell yma o’r trofannau, gan ddilyn Llif y Gwlff. Maent yn bwyta sglefrod môr gan mwyaf, ac mae 95% o’r rhain yn ddŵr – mae gwyddonwyr yn parhau i geisio deall sut y maent yn goroesi ar fwyd sy’n cynnwys cyn lleied o faeth.   

Cystadleuaeth lliw rhwng y rhywiau 

Mae Pen Llŷn a’r Sarnau hefyd yn gartref i un o’r pysgod mwyaf lliwgar yn y DU, y wrachen resog (Labrus bimaculatus). Y gwryw yn unig sydd ddigon ffodus o fod yn lliw glas ac oren coeth, gyda’r fenyw yn oren gyda thri dotyn du ar ei chefn. Ond y benywod sy’n dod gyntaf – mae’r pysgod i gyd yn cael eu geni’n fenywaidd, ac yna mae’r fenyw gryfaf yn y grŵp yn troi’n wryw.

Bychan, ond arwyddocaol

O dan wyneb y môr, mae’n bosib dod o hyd i filoedd o greaduriaid mân yn cuddio mewn agennau ac o dan waddodion ledled yr ACA. Weithiau, mae llawer o’r rhain yn byw gyda’i gilydd. Yn ôl astudiaethau, mae ardal maint darn o bapur A4 mewn rhai rhannau o Fae Tremadog yn gartref i dros fil o anifeiliaid a thros 80 o rywogaethau. Mae’r gwaddodion yn llawn anifeiliaid yn wir! 

Cranc llaid Sand mason


© Pen Llŷn a'r Sarnau