Pen Llŷn a'r Sarnau logo

Beth yw ACA Pen Llŷn a’r Sarnau?

Pe baech yn mynd am dro o dan y dyfroedd hyd Pen Llŷn a’r Sarnau, o fewn hanner awr byddech yn pasio heibio glannau creigiog wedi’u gorchuddio gyda llygaid maharen, crancod meudwy a gobïod, cyn nofio dros wely môr tywodlyd sy’n frith o ledod, pysgod bwyell a môr lygod. Gallech sbecian i mewn i’r ogofâu môr tywyll, gyda’u waliau wedi’u gorchuddio ag anemonïau a chwistrellau môr ffa pob. Efallai y caech gip ar lysywen fôr, neu weld morloi llwyd yn diogi!

Gallech basio trwy’r dyfroedd dwfn agored nes dod ar draws heulforgwn deng metr o hyd yn rhidyllu plancton gyda’u cegau anferth, a dolffiniaid a llamhidyddion yn llamu uwchben y tonnau. Nes ymlaen, byddai riffiau byrlymol yn gwneud i’r dŵr sïo gyda swigod, cyn i chi gamu allan o’r dŵr ar un o riffiau creigiog y Sarnau neu ymlacio gyda draenogiaid y môr neu hyrddiaid ifanc yng nghilfachau neu gulforoedd yr aberoedd arfordirol.    

O ganlyniad i’r amrywiaeth, a pha mor anarferol yw’r holl dirwedd tanddwr, y mathau o wely’r môr (cynefin), a’r anifeiliaid a’r planhigion hynod sy’n byw yma, mae Pen Llŷn a’r Sarnau wedi’i hamddiffyn fel Ardal Cadwraeth Arbennig (ACA). 

Dewisir Ardaloedd Cadwraeth Arbennig gan fod ynddynt rai o’r enghreifftiau gorau yn Ewrop o ardaloedd bywyd gwyllt, creaduriaid a phlanhigion arbennig sydd angen gofalu amdanynt. 

Efallai eich bod yn credu bod Pen Llŷn a’r Sarnau’n enw anarferol. Mae’n cynrychioli ardal enfawr sy’n cynnwys Pen Llŷn tua’r gogledd, hyd riffiau’r Sarnau tua’r de, ynghyd â’r aberoedd mawr ar hyd arfordir Meirionnydd a gogledd Ceredigion. Tair riff greigiog yw’r Sarnau, sy’n ymestyn hyd at 24km allan i’r môr. Yn ôl chwedloniaeth, honnwyd bod modd cerdded yr holl ffordd i Iwerddon pan fyddai’r riffiau i’w gweld ar lanw isel. Tosturiwch y person truenus a geisiodd ddilyn y llwybr hwnnw, a chael ei hun yn sownd allan yng nghanol y môr! 

Am ragor o wybodaeth am gefndir ACAau cliciwch yma.

Pysgodyn haul Lleden goch


© Pen Llŷn a'r Sarnau